Kastelen zijn op verschillende manieren in te delen:

- Naar materiaal, bijvoorbeeld hout, baksteen of natuursteen.
- Naar vorm bijvoorbeeld rond, rechthoekig, veelhoekig.
- Naar functie. Bijvoorbeeld woonfunctie of militaire functie.
- Naar status of jurisdictie bijvoorbeeld vorsten, hoge adel (graaf, hertog), lage adel.
- Naar tijd bijvoorbeeld vroege middeleeuwen (330 – 950), hoge middeleeuwen (950 – 1270), late middeleeuwen (1270 – 1500).
- Naar ligging; hoogteburchten, waterburchten
Omdat de indeling naar materiaal of ligging in Nederland weinig onderscheidend is (vrijwel alle kastelen uit de late middeleeuwen zijn van baksteen en zijn door water of een gracht omringd), blijven in ieder geval vorm, functie, jurisdictie en chronologie over.
prof H.L. Janssen kiest voor een morfologische indeling (een combinatie van vorm, functie en chronologie).
Ik heb in de kasteelbeschrijvingen voor de middeleeuwse kastelen de onderstaande indeling gevolgd.
| Kasteeltype | Status bouwheer | Begin periode | Einde periode |
|---|---|---|---|
| Ringwalburcht | – | 850 | 1100 |
| Versterkte residenties | Vorsten | 1050 | 1250 |
| Moated site (niet naar Janssen) | Lage adel | 1275 | 1425 |
| Motte | Lage en hoge adel | 1000 | 1250 |
| Ronde of polygonale burchten | Hoge adel | 1150 | 1350 |
| Rechthoekige (vierhoekige ) burcht | Hoge adel | 1275 | 1500 |
| Zaaltoren / Woontorens | lage adel | 1250 | 1350 |

Bronnen:
- H.L. Janssen – Het kasteel centraal, 1992
- H.L. Janssen e.a. – 1000 jaar kastelen in Nederland, 1996
- Paul E. van Reijen – Middeleeuwse kastelen in Nederland, 3e druk 1974
- F. Verhaeghe – Moated sites in Flanders (in Liber Castellorum)