KastelenInNederland.nl

Dussen

Heden ten dage...

Adres
Binnen 1
Postcode
4271 BV
Plaats
Dussen
Gemeente
Werkendam
Provincie
Noord-Brabant
Coördinaten RD x - y
126,150 - 416,200
Coördinaten dec nbr -ol
51.7339280 - 4.9696220
Toegankelijk
Gehele jaar
Commentaar? hier
Datum gegevens
ma 17 september 2018
 

Locatie:

Even buiten het dorp in de richting van Meeuwen ligt met de rug naar de weg gekeerd binnen de dubbele gracht het kasteel Dussen.

Functies:

museum
museum

trouwlocatie
trouwlocatie

Over van middeleeuwse toestand:

Een kleine nederzetting op de oeverwallen van het stroompje "de Dusse" groeide uit tot een ambachtsheerlijkheid waar, in 1393, het toenmalig "versterckt huys" (in de vorm van een woontoren van 4 verdiepingen; een zogeheten "Donjon") door Arend II van der Dussen tot kasteel werd verbouwd. De kelders zijn uit deze tijd overgebleven.
In de zuidoostelijke hoek van het huidige kasteel kan men de oude donjon nog herkennen aan de twee schietgaten. Bij de uitbreiding van 1387 ontstonden de twee ronde torens, en werd de oude donjon helemaal ingebouwd. De basis van de linkertoren is nog origineel. Na de St. Elisabethsvloed werden de muren tot op vijf meter boven de gracht afgebroken.

Geschiedenis

Voldoet aan definitie
voldoet
 

Etymologie:

Het huis is genoemd naar de plaats waarbij het gebouwd werd, en naar de bouwheer Jan van der Dussen; bovendien was het gelegen aan riviertje de Dusse.

Bouwgeschiedenis:

Stichting
14e eeuw, 4e kwart
Typologie
Compacte zaaltoren
Afm. hoofdburcht (m)
28 x 28
Zichtbare toestand:
Bevat oude delen

Typologie tekst:

Dussen werd in de eerste instantie gebouwd als een vierkante woontoren, maar kan later beschouwd worden als een verder ontwikkeld type van het compacte zaaltorenkasteel dat in zijn vorm zeer dicht het vierkante kasteel benadert.
Bron:
In 1330 verklaart Jan VI van Heusden "dat die eygendom van den huse van der Dussen ende van den ghesate dat daer bi staet ende van tween hoeven lants die daer bi geleghen sijn onse is ende wij 't van nyeman en houden…".

Bouwgeschiedenis:

In 1314 krijgt Jan II van der Dussen een halve hoeve land in leen, en krijgt later het recht land in te dijken. Het eerste kasteel werd rond 1330 gebouwd als woontoren, die in 1387 werd uitgebreid. Tijdens de St. Elisabethsvloed van 1421 werd het bijna geheel van de kaart geveegd. Pas een halve eeuw later werd met de wederopbouw begonnen. Bij het begin van de Tachtigjarige Oorlog werd het kasteel tijdens een beschieting zwaar beschadigd. In 1608 werd het kasteel in Toscaanse stijl verbouwd. In 1672 wordt het huis door de Fransen geplunderd. In 1714 wordt het huis gerestaureerd, waarbij gebruik wordt gemaakt van bouwmateriaal afkomstig van kasteel Gansoyen. Rond 1920 werden de bijgebouwen gesloopt. Aan het begin van de Tweede Wereldoorlog werd er een aanvang gemaakt met de restauratie, maar tijdens het krijgsgeweld van 1944/45 werd al het werk tenietgedaan. Na de oorlog werd met het herstel begonnen, dat in 1953 voltooid werd. Bij deze restauratie werd de kapel die de karmelietessen aangebouwd hadden weer verwijderd. Ook de poorttoren tussen de twee torens in werd als storend beschouwd en afgebroken, hoewel deze op de ontwerptekeningen voorzien werd van een klok en een ui-vormige spits.

Bezitgeschiedenis:

Een kleine nederzetting op de oeverwallen van het stroompje "de Dusse" groeide uit tot een ambachtsheerlijkheid waar, in 1393, het toenmalig "versterckt huys" (in de vorm van een woontoren van 4 verdiepingen; een zogeheten "Donjon") door Arend II van der Dussen tot kasteel werd verbouwd. De kelders, die gedeeltelijk toegankelijk zijn en te bezichtigen tijdens de rondleiding, zijn uit deze tijd overgebleven.

De Elisabethsvloed van 1421 maakte het trotse, pas 30 jaar oude kasteel tot een ruïne. De muren die waren blijven staan werden afgebroken door teruggekeerde bewoners van de streek om hun huizen weer mee op te bouwen. In 1456 begon Floris 1 en later zijn zoon Jan V van der Dussen met de wederopbouw van het kasteel. De toegangspoort en de onderste ronde gedeeltes van de torens zijn nog restanten van voor deze wederopbouw.

Nadat het kasteel door de Spanjaarden in zeer slechte toestand werd verlaten kocht Baron Walraven van Gent het kasteel van Anna van Brecht (dochter van Cornelia van der Dussen). De bouw van Toscaanse zuilengang op de binnenplaats is een van de vele werkzaamheden, die door de Baron zijn uitgevoerd. Het jaartal 1609 op de gevelsteen boven de deur is een stille getuige van het met smaak uitgevoerde werk. Helaas voor de baron waren de aankoopsom (40.000,=) en de kosten van de verbouwing teveel en moest hij het kasteel verkopen aan de familie van Axel.

Nadat ook de Fransen het kasteel flink hadden beschadigd was het de fam. Van der Schueren (via nalatenschap) die het kasteel gingen bewonen en bij hun herstelwerkzaamheden o.a. de bovenverdieping hebben gebouwd.

Door huwelijken ging het kasteel over van de familie Coutte en De Croix naar de Belgische, adellijke familie d Ursel.

Nadat de familie d Ursel het aanwezige meubilair, boekenbezit en het archief naar Brussel meenamen, boden ze in 1901 het kasteel aan als verblijfplaats voor 24 uit Frankrijk verlaagde Carmelitessen. Op wens van de zusters werd er aan de oostzijde een kapel, boven het water gebouwd met een loopbrug over de gracht. In 1920 keerden de zusters terug naar Frankrijk en heeft het kasteel 4 jaar leeg gestaan.

In 1924 wordt het kasteel verkocht aan de familie Suringar. Een excentriek lid van de familie werd bewoonster van het kasteel. Deze Rolina Suringar liet zich s nachts bewaken door 6 mannen uit het dorp, die voor dat doel de nacht op de galerij doorbrachten. Anton Coolen vond in haar leven inspiratie voor zijn boek: "de vrouw met de zes slapers". Na de plotselinge dood van Rolina wordt het kasteel aangekocht in 1935 door de gemeente Dussen voor fl. 15.000,=. Van 1954 tot en met 1997 (herindeling) was het kasteel gemeentehuis.

Momenteel is het kasteel gedeeltelijk in gebruik als trouwzaal en gedeeltelijk als kantoor.

Historische betekenis:

Vanwege de conflicten tussen Holland en Brabant was het noodzakelijk dat de grenzen tussen de twee landsdelen aangegeven werden. Dit gebeurde d.m.v. het bouwen van versterkte huizen aan de grenzen. Voor Holland werden dit Geertruidenberg en Strijen, maar voor het Land van Heusden bleef veel onduidelijk. Dussen lag niet in het Land van Altena, noch in het Land van Heusden, maar was puur Hollands territorium op een niet bepaalde grens. De hertog van Brabant bouwde d.m.v. de heer van Heusden het kasteel te Dussen als tegenwicht aan Holland in een omstreden grensgebied. Het bouwen van het huis door de hertog van Brabant was illegaal, omdat Dussen niet tot het Land van Heusden behoorde, maar de grond was wel eigendom van de heer van Heusden.

Verwijzingen

URL Historisch
Wikipedia
Kastelenlexicon
Rijksmonumentnr
 

Afbeeldingen:

-'t Huys Dussen, tekening, R. Roghman, Haarlem Teyler Museum
-Het Kasteel te Dussen, litho, J.C. van der Meulen, Tilburg, KUB D 94 / 820.11 (6)
-Het Slot te Dussen, aquarel, 1830, anoniem, Tilburg, KUB D 94 / 820.11 (5)
-Gezigt van het Kasteel te Dussen aan de Oostzijde, tekening, C.A. Bol van Buuren, Tilburg, KUB D 94 / 820.11 (4)
-Dussen noord oost zyde, tekening, 16 augustus 1718, H. Pola, Tilburg, KUB D 94 / 820.11 (3)
-Kasteel te Dussen, penseeltekening, anoniem, Tilburg, KUB D 94 / 820.11 (2)
-Dussen, pentekening, H. Spilman, Tilburg, KUB D 94 / 010 (1)
-Kasteel Dussen, aquarel, anoniem, Zeist, Rijksdienst voor de monumentenzorg
-Kasteel Dussen van de achterzijde, pentekening, 1735, C. Pronk, 's-Hertogenbosch, Noordbrabants Museum
-Château Dussen, olieverfschilderij, 1919, H. Simonis, Allier (F), Monastère du Carmel à Moulins
-Het Kasteel te Dussen, olieverfschilderij, 1931, O. Kuyck, 's-Hertogenbosch, Noordbrabants Museum

Publicaties:

Tom van der Aalst - 700 jaar Kasteel Dussen; een bewogen geschiedenis, 2003 (met illustratie)
Esther Becx - Kastelengids van Noord-Brabant, 1999 -- blz 54 (met illustratie)
Hans Louis Janssen - 1000 jaar kastelen in Nederland, 1996
J.P.C.A. Hendriks - Dussen; Van woontoren tot kasteel-raadhuis, 1988 -- blz 1-22 (met illustratie)
J.P.C.A. Hendriks - Dussen : Bijdrage tot de bouwgeschiedenis van een veertiende-eeuws kasteel, 1984
Heimerick Tromp - Kastelen in Brabant; van burcht tot landhuis, 1982 -- blz 55 (met illustratie)
J.P.C.A. Hendriks - Dussen, 1981
D. Kransberg - Kastelengids van Nederland, 1979 -- blz 187 (met illustratie)
meer...