KastelenInNederland.nl

Nijenburg / Nieuwburg / Nuwenburch

Heden ten dage...

Plaats
Alkmaar
Gemeente
Alkmaar
Provincie
Noord-Holland
Coördinaten RD x - y
113,400 - 517,050
Coördinaten dec nbr -ol
52.6392390 - 4.7728670
Commentaar? hier
Datum gegevens
di 29 december 2015
 

Locatie:

Ten westen van de Herenweg bij de brug over de Hoornsche Vaart.

De Nieuwburg en de Middelburg beheersten beiden de weg vanuit Alkmaar naar de Vronergeest (het gebied tussen Oudorp en Vronen) en vormden samen met het oude slot Torenburg (bij de stad Alkmaar) een sterk drietal. Ze stonden hooguit 500 tot 600 meter van elkaar, volgens Melis Stoke: tweemaal de afstand van een pijl.

Functies:

monument
monument

Over van middeleeuwse toestand:

In het weiland is d.m.v. bestrating de plattegrond zichtbaar gemaakt.

Geschiedenis

Voldoet aan definitie
voldoet
 

Etymologie:

De naam van de betreffende dwangburcht is een samenstelling van de middelnederlands woorden nie of nuwe (=nieuw, pas gemaakt, pas verschenen) en borch.

Het woord burg komen we ook tegen in de middelnederlandse woorden borch,burch (=kasteel, versterking, versterkt huis, versterkte stad, citadel, fort) , maar ook in het moderne woord burcht, met dezelfde betekenis.

Groesbeek suggereert dat de naam Nijenburg (Nieuwburg) het gevolg is van het feit dat er ook een 'oude burg' heeft bestaan. Hij refereert naar een "Oudeburg", bij zowel Heiloo als Bergen.

Ook voordat Willem II en zijn zoon, Floris V, zich hiermee gingen bezighouden, bestonden veel vestingen/burchten in deze streek, om een verdediging tegen de Westfriezen op te werpen!

Bouwgeschiedenis:

(Bouw)fase 1 - 1282 t/m 1517
Typologie
Vierkante of rechthoekige burcht
Zichtbare toestand:
Intact
Het jaar 1517 was noodlottig: het betekende het einde van de Middelburg en de Nieuwburg. Grote Pier en zijn ongeregelde bende van Friese en Gelderse plunderaars, genaamd de "Zwarte Hoop", plunderden beide kastelen en staken deze vervolgens in brand. Dit had gevolg dat er niets meer van deze machtige kastelen overbleef dan twee ruïnes.
Wat nu te doen met de restanten van de kastelen. Acht jaar lang heeft men hierover gepiekerd, maar uiteindelijk gaf de Rekenkamer opdracht aan de rentmeester van Kennemerland om de Nieuwburg en Middelburg te laten afbreken. De stenen zouden netjes worden afgebikt en verzameld zodat zij nog geld konden opbrengen. Van het bedrag zou 2/3 deel naar Karel V gaan. De arbeiders die de klus zouden klaren zouden de rest krijgen (11 augustus 1525).
Bron:
Melis Stoke vermeldde de bouw van beide kastelen: de Middelburg die de dijk bewaakte en de Nieuwburg, die bij Vronen op de harde geestgrond werd neergezet. De bouw van de Nieuwburg zou rond 1282 hebben plaats gevonden.
(Bouw)fase 2 - 1517 t/m heden
Typologie
Vierkante of rechthoekige burcht
Zichtbare toestand:
Terrein met reliëf

Bezitgeschiedenis:

Rond 1350/51 was Floris van Alkemade slotvoogd. Deze had 15 gewapende mannen in het slot. Het is beschreven dat deze mannen 149 dagen in dienst waren en daarvoor het salaris van 16 denariën per dag ontvingen.
Ook was er een, in ongenade gevallen, slotbewaarder, n.l. Rembrand Gerbrandz van der Coulster. Al zijn goederen werden verbeurd verklaard, die hij bovendien moest achterlaten op de Middelburg. De graaf eigende zich ene helft toe en de andere helft ging naar Dirk van Poelgeest (1390).
In 1426 hebben opstandige Kennemers beide kastelen: de Middelburg en de Nieuwburg ingenomen. Beide kastelen werden daarbij zwaar beschadigd.

Uiteindelijk vond er verzoening plaats en de stad Alkmaar werd verantwoordelijk gesteld voor de schade. En werd in 13 augustus 1426 veroordeeld tot het uitvoeren van reparaties.
De vermeldingen in grafelijke rekeningen hielden in 1467 plotseling op. Er was iets gebeurd. Was het slot al verdwenen of had er een administratieve verandering plaatsgevonden?

Historische betekenis:

Uit de geschiedenis van de Middelburg zijn maar enkele los van elkaar staande feiten bekend. Hierdoor ontstaat niet een echt verhaal over de geschiedenis van het kasteel. In veel feiten worden de casteleins of slotvoogden genoemd. Deze personen hadden ook meestal andere hoge publieke functies, zoals baljuw.

Verwijzingen

URL Historisch
Kastelenlexicon
 

Algemeen:

De teksten zijn met toestemming overgenomen van Ben Dijkhuis, Middeleeuwse Dwangburchten
www.dwangburchten.nl

Publicaties:

Ben Dijkhuis - De Middeleeuwse dwangburchten van West-Friesland en Alkmaar, 2002 (met illustratie)
Hans Louis Janssen - 1000 jaar kastelen in Nederland, 1996
J.H. Rombach - Nijenburg te Heiloo, 1987
J.W. Groesbeek - Middeleeuwse kastelen van Noord-Holland, 1981 -- blz 205 - 215 (met illustratie)
Hans Louis Janssen - Het kasteel Nieuwburg, Ouddorp (gem. Alkmaar), 1978 -- blz 58 - 59
Hans Louis Janssen - Het kasteel Nieuwburg, Oudorp (gem. Alkmaar), 1977 -- blz 201 - 203 (met illustratie)
E.H.P. Cordfunke - Nieuwburg, 1976 -- blz 263 - 265
Jaap Renaud - De Nieuwburg bij Oudorp, 1971 -- blz 51- 66
meer...