Als de kasteelheer aanwezig was dan werd het druk in de keuken. Vlees moest worden klaargemaakt door kippen, vogels te slachten. Het varken moest worden klaargemaakt voor het spit. De koksjongens maakten de grote kookketel schoon, vers water moest uit de put gehaald worden.
De maaltijden in de grote kastelen bestonden op feestdagen uit vlees van koeien, varkens, schapen, geit, wild zwijn, ganzen, eenden, kip, schelpdieren (mosselen en oesters). De beste delen van het dier (borst, schouder) werden door de adellijke bewoners gegeten. De minderen delen van de dieren (kop, hoeven) gingen naar het dienstdoende personeel. Als groenten werd gegeten: erwten, bonen, kool, ui en knoflook. Aardappelen waren nog onbekend. Daarnaast wel fruit: pruimen, appel, peren, druiven. Er werd veel bier en wijn werd veel gedronken. Bier omdat de kwaliteit van het drinkwater slecht was. Veel kruiden als peterselie, salie en bonenkruid en mosterd werden gebruikt om de gerechten op smaak te brengen.
In de kleinere kastelen werd de maaltijd vaak in één grote pot gemaakt. Daarnaast een brei van granen, vleesresten en vis. Ook pannenkoeken van rogge, gerst en boekweit werden veel gebakken en gegeten.
Waar komen deze ingrediënten van de maaltijd vandaan?
Een kasteel was meestal het midden van een groot agrarisch gebied. In dat gebied woonden meerdere boeren. Lijfeigenen kende we in de Nederlandse middeleeuwen niet, wel tienden. Dit hield in dat de boeren een tiende deel van hun opbrengst moesten afstaan aan de kasteelheer. Deze overdracht was in natura, dus kippen, eieren, graan en melk werden regelmatig bij het kasteel afgeleverd.
Daarnaast waren er regelmatig jachtpartijen. Om het vlees te kunnen bewaren werd zij gerookt, gezouten of gedroogd bewaard.
Walnoot, perzik, vijgen en olijven werden geïmporteerd. Een pond vijgen kost ongeveer het dagloon van een arbeider.
- Roel Lauwerier en Johanna M. van Winter – Voeding op Limburgse kastelen in Middeleeuwse kastelen , 1996
- G.F. Ijzereef – Gegeten en verdronken in ‘Het Kasteel Voorst’, 1983
- Baac – Kasteel de Haar analyse macroresten beerput (16 en 17e eeuw)
- Theo de Jong – Huisdieren, jachtwild, vissen.. in Het kasteel van Eindhoven 1992
- Dave le Fèber – De dierlijke resten Sint Maartensdijk in Jaarboek KSHZ, 2010